Ustalenie miejsca, w którym znajduje się aparat telefoniczny, następuje na podstawie danych przekazywanych przez przedsiębiorcę telekomunikacyjnego. Prawo przewiduje dla tej czynności odrębny tryb, inny niż dla podsłuchu treści rozmów. Poniżej wyjaśniamy, na jakiej podstawie Policja uzyskuje takie dane i jakiej kontroli podlega ta czynność.
Dane telekomunikacyjne a treść rozmowy
Prawo rozróżnia dwie kategorie informacji. Pierwszą stanowią dane niestanowiące treści komunikatu — informacje o połączeniach, urządzeniu oraz lokalizacji, potocznie określane jako billingi. Drugą jest treść rozmowy lub korespondencji.
Rozróżnienie to ma znaczenie zasadnicze, ponieważ uzyskanie każdej z tych kategorii następuje w innym trybie i podlega innym gwarancjom.
Podstawa uzyskiwania danych telekomunikacyjnych
Zgodnie z art. 20c ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, w celu zapobiegania lub wykrywania przestępstw i przestępstw skarbowych albo w celu ratowania życia lub zdrowia ludzkiego bądź wsparcia działań poszukiwawczych lub ratowniczych, Policja może uzyskiwać dane niestanowiące treści komunikatu elektronicznego, przesyłki pocztowej albo przekazu w ramach usługi świadczonej drogą elektroniczną.
Zakres tych danych określają przepisy ustawy z dnia 12 lipca 2024 r. — Prawo komunikacji elektronicznej. Obejmują one między innymi informacje pozwalające ustalić lokalizację urządzenia końcowego.
Uzyskanie danych nie wymaga uprzedniej zgody sądu. Następuje na pisemny wniosek albo ustne żądanie uprawnionego funkcjonariusza, a także za pośrednictwem sieci telekomunikacyjnej (art. 20c ust. 2 ustawy o Policji).
Kontrola sądowa uzyskiwania danych
Brak uprzedniej zgody sądu nie oznacza braku kontroli. Zgodnie z art. 20ca ust. 1 ustawy o Policji kontrolę nad uzyskiwaniem danych telekomunikacyjnych, pocztowych lub internetowych sprawuje sąd okręgowy właściwy dla siedziby organu Policji, któremu dane udostępniono.
Kontrola ma charakter następczy. Organ Policji przekazuje sądowi w okresach półrocznych sprawozdanie obejmujące liczbę przypadków pozyskania danych, ich rodzaj oraz kwalifikacje prawne czynów, w związku z którymi wystąpiono o dane. Sąd może zapoznać się z materiałami uzasadniającymi udostępnienie danych i informuje organ o wyniku kontroli w terminie 30 dni od jej zakończenia.
Geneza obecnej regulacji
Model ten wprowadzono po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 lipca 2014 r. (sygn. K 23/11), w którym uznano, że art. 20c ust. 1 ustawy o Policji jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim nie przewiduje niezależnej kontroli udostępniania danych telekomunikacyjnych. Przepisy w obecnym kształcie stanowią realizację tego orzeczenia.
Kontrola operacyjna, czyli uzyskiwanie treści
Ustalenie treści rozmów, korespondencji oraz innych informacji przekazywanych za pomocą sieci telekomunikacyjnych następuje w ramach kontroli operacyjnej, uregulowanej w art. 19 ustawy o Policji.
Kontrolę operacyjną zarządza sąd okręgowy, na pisemny wniosek uprawnionego organu Policji złożony po uzyskaniu pisemnej zgody prokuratora. Jest ona dopuszczalna wyłącznie w sprawach o przestępstwa wymienione w katalogu ustawowym, gdy inne środki okazały się bezskuteczne albo nieprzydatne. Kontrola powinna zostać zakończona niezwłocznie po ustaniu przyczyn jej zarządzenia, najpóźniej z upływem okresu, na który ją wprowadzono.
Znaczenie dla obrony w sprawie karnej
Materiały uzyskane w toku kontroli operacyjnej oraz dane telekomunikacyjne bywają podstawowym dowodem w sprawach o przestępstwa narkotykowe, gospodarcze oraz o udział w zorganizowanej grupie przestępczej.
Ocena, czy materiał zgromadzono w granicach zarządzonej kontroli, czy zachowano katalog przestępstw oraz czy prawidłowo przeprowadzono procedurę następczej zgody, należy do zagadnień najczęściej podnoszonych w toku postępowania sądowego w tego rodzaju sprawach.
