Zablokowanie środków na rachunku bankowym w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa nie następuje z inicjatywy Policji. Uprawnienia w tym zakresie przysługują bankowi oraz prokuraturze, a każdy etap blokady jest ograniczony terminem ustawowym. Poniżej wyjaśniamy, jak przebiega ta procedura i jakie środki zaskarżenia przysługują posiadaczowi rachunku.
Blokada dokonywana przez bank
Podstawą jest art. 106a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. — Prawo bankowe. W razie powzięcia uzasadnionego podejrzenia, że zgromadzone na rachunku środki w całości lub w części pochodzą z przestępstwa albo mają z nim związek, bank jest uprawniony do dokonania blokady środków na tym rachunku.
Blokada dokonana przez bank nie może trwać dłużej niż 72 godziny. Obejmuje wyłącznie kwotę, co do której zachodzi podejrzenie — środki niemające związku z przestępstwem blokadzie nie podlegają.
Zawiadomienie prokuratury
Niezwłocznie po dokonaniu blokady bank zawiadamia prokuratora. Prokurator wydaje następnie postanowienie o wszczęciu albo o odmowie wszczęcia postępowania, o czym niezwłocznie zawiadamia bank.
Jeżeli postanowienie nie zostanie wydane w ustawowym terminie, blokada dokonana przez bank upada.
Blokada zarządzona przez prokuratora
W razie wszczęcia postępowania prokurator może, w drodze postanowienia, wstrzymać określoną transakcję albo dokonać blokady środków na rachunku na czas oznaczony, nie dłuższy niż 6 miesięcy od otrzymania zawiadomienia od banku. W postanowieniu określa się zakres, sposób i termin blokady.
Prokurator może przedłużyć blokadę na dalszy czas oznaczony, nie dłuższy niż kolejne 6 miesięcy (art. 106a ust. 7a Prawa bankowego).
Kiedy blokada upada?
Wstrzymanie transakcji lub blokada środków upada, jeżeli przed upływem czasu ich stosowania nie zostanie wydane postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym albo postanowienie w przedmiocie dowodów rzeczowych (art. 106a ust. 8 Prawa bankowego).
Blokada ma zatem charakter przejściowy. Jej przedłużenie w czasie następuje przez zastosowanie innej instytucji — zabezpieczenia majątkowego, uregulowanego w art. 291 i nast. k.p.k., stosowanego w razie zarzucenia oskarżonemu popełnienia przestępstwa, za które lub w związku z którym można orzec określone rozstrzygnięcia o charakterze majątkowym.
Zażalenie na postanowienie prokuratora
Na postanowienie prokuratora w przedmiocie stosowania blokady środków na rachunku przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 106a Prawa bankowego). W kwestiach dotyczących blokady nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania karnego.
W zażaleniu kwestionuje się przede wszystkim istnienie podstaw do przyjęcia, że środki pochodzą z przestępstwa lub mają z nim związek, a także zakres blokady — w szczególności objęcie nią środków niepowiązanych z zarzucanym czynem.
Blokada w trybie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy
Odrębny tryb przewidują przepisy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Generalny Inspektor Informacji Finansowej może przekazać bankowi żądanie blokady rachunku na okres nieprzekraczający 96 godzin i zawiadamia właściwego prokuratora o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.
Dalszy przebieg postępowania jest zbliżony — prokurator może postanowieniem dokonać blokady na czas oznaczony, a jej utrzymanie zależy od wydania postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym albo postanowienia w przedmiocie dowodów rzeczowych.
