W polskim Kodeksie postępowania karnego (KPK) wyróżniamy dwa podstawowe formy prowadzenia przygotowawczego, są nimi śledztwo oraz dochodzenie. Są to dwie odmiany tego samego stadium procesu karnego, różniące się stopniem sformalizowania, wagą spraw oraz zakresem czynności.
Na wstępie należy podkreśłić, że postępowanie przygotowawcze jest pierwszym etapem procesu karnego. Jego celem jest ustalenie, czy doszło do popełnienia przestępstwa, wykrycie i ujęcie sprawcy, zabezpieczenie dowodów oraz przygotowanie sprawy do wniesienia aktu oskarżenia albo jej zakończenia w inny sposób.
Kilka słów o śledztwie – prowadzi się je w sprawach poważniejszych – przede wszystkim w sprawach o zbrodnie oraz w niektórych występkach wskazanych w ustawie. Charakteryzuje się większym stopniem formalizmu i szerszym zakresem czynności dowodowych. Co do zasady prowadzi je prokurator (choć może powierzyć wykonywanie określonych czynności Policji), a jego rola jest tu dominująca.
Dochodzenie zaś jest uproszczoną formą postępowania przygotowawczego i prowadzi się je w sprawach mniej skomplikowanych i o mniejszej wadze, zasadniczo dotyczących występków zagrożonych łagodniejszą karą. Najczęściej prowadzi je Policja pod nadzorem prokuratora. Czynności są mniej sformalizowane, a postępowanie powinno przebiegać szybciej i sprawniej.
Kiedy prowadzi się śledztwo?
Artykuł 309 k.p.k. wskazuje, że śledztwo prowadzi się w sprawach:
- w których rozpoznanie w pierwszej instancji należy do właściwości sądu okręgowego;
- o występki – gdy osobą podejrzaną jest sędzia, prokurator, funkcjonariusz Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Służby Ochrony Państwa, Straży Marszałkowskiej, Służby Celno-Skarbowej lub Centralnego Biura Antykorupcyjnego;
- o występki – gdy osobą podejrzaną jest funkcjonariusz Straży Granicznej, Żandarmerii Wojskowej, finansowego organu postępowania przygotowawczego lub organu nadrzędnego nad finansowym organem postępowania przygotowawczego, w zakresie spraw należących do właściwości tych organów lub o występki popełnione przez tych funkcjonariuszy w związku z wykonywaniem czynności służbowych;
- o występki, w których nie prowadzi się dochodzenia;
- o występki, w których prowadzi się dochodzenie, jeżeli prokurator tak postanowi ze względu na wagę lub zawiłość sprawy.
Kto prowadzi dochodzenie?
Art. 325a § 1 k.p.k. stanowi – Dochodzenie prowadzi Policja lub organy, o których mowa w art. 312, chyba że prowadzi je prokurator.
Z kolei art. 312 k.p.k. wyjaśnia o jakich organach mowa:
Uprawnienia Policji przysługują także:
1) organom Straży Granicznej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Krajowej Administracji Skarbowej, Centralnego Biura Antykorupcyjnego oraz Żandarmerii Wojskowej, w zakresie ich właściwości;
2) innym organom przewidzianym w przepisach szczególnych.
Kiedy dochodzenie, a kiedy śledztwo?
Mając na uwadze powyższe zasadnym jest dodanie, że art. 325b § 1 k.p.k. wskazuje szczegółowo kiedy prowadzi się dochodzenie.
Art. 325b. k.p.k.
§ 1. Dochodzenie prowadzi się w sprawach o przestępstwa należące do właściwości sądu rejonowego:
1)zagrożone karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, z tym że w wypadku przestępstw przeciwko mieniu tylko wówczas, gdy wartość przedmiotu przestępstwa albo szkoda wyrządzona lub grożąca nie przekracza 200 000 zł;
2)przewidziane w art. 159, art. 254a i art. 262 § 2 Kodeksu karnego;
3)przewidziane w art. 278 § 3a, art. 279 § 1, art. 286 § 1 i 2 oraz w art. 289 § 2 Kodeksu karnego, jeżeli wartość przedmiotu przestępstwa albo szkoda wyrządzona lub grożąca nie przekracza 200 000 zł.
§ 2. Spośród spraw o przestępstwa wymienione w § 1 pkt 1 nie prowadzi się dochodzenia w sprawach o przestępstwa określone w art. 155, art. 156 § 2, art. 157a § 1, art. 165 § 2, art. 168, art. 174 § 2, art. 175, art. 181-184, art. 186, art. 201, art. 231 § 1 i 3, art. 240 § 1, art. 250a § 1-3, art. 265 § 3 oraz w rozdziale XXXVI, z wyjątkiem art. 297 i art. 300, i rozdziale XXXVII Kodeksu karnego.
Niniejszy artykuł nie stanowi porady prawnej. W każdym wypadku, celem udzielenia indywidualnej porady prawnej, niezbędny będzie kontakt z kancelarią.
