Osoba zatrzymana przez organy ścigania ma konkretne prawa i obowiązki. Do najważniejszych z praw zalicza się prawo do poinformowania o podstawach zatrzymania, prawo do adwokata, prawo do pomocy medycznej oraz prawo do bycia zatrzymanym maksymalnie na 48 godzin, liczone co do minuty, jeśli prokurator nie wniesie w tym czasie o tymczasowe aresztowanie osoby zatrzymanej.
Prawa zatrzymanego?
Zatrzymany w postępowaniu karnym jest osobą, w której kierunku Prokuratura i organy ścigania wymierzyły swoje działania, mając na celu pociągnięcie do odpowiedzialności karnej. Zatrzymanie jest środkiem niezwykle dolegliwym, gdyż zatrzymany zostaje pozbawiony wolności i od tej pory to organy ścigania decydują o miejscu jego przebywania. Postępowanie karne ma charakter represyjny, z doniesień medialnych wiemy, że częstokroć obarczone jest błędem, którego efektem może być pozbawienie wolności niewinnej osoby.
Dlatego też niezmiernie ważnym jest, żeby zatrzymany był świadomy przysługujących mu praw w postępowaniu karnym – gdyż od początku kontaktu z organami ścigania, bierność oraz nieznajomość przepisów może mu zaszkodzić i rzutować na całą sprawę karną. Poniżej najważniejsze z praw zatrzymanego.
Zatrzymany ma prawo do informacji o przyczynie zatrzymania i do bycia wysłuchanym
Organy ścigania są zobowiązane do natychmiastowego poinformowania zatrzymanego o przyczynach zatrzymania i o przysługujących mu prawach (art. 244 § 2 k.p.k.[1]). Każdy zatrzymany ma prawo do bycia wysłuchanym, ale i do milczenia.
Art. 244 § 2 k.p.k.[1] stanowi, że zatrzymanego należy natychmiast poinformować o przyczynach zatrzymania i o przysługujących mu prawach.
Zatrzymany ma prawo do złożenia lub odmowy złożenia oświadczenia w swojej sprawie (art. 244 § 3 k.p.k.)
Zatrzymany nie ma obowiązku dowodzenia swojej niewinności ani obowiązku dostarczania dowodów na swoją niekorzyść (art. 74 § 1[2]). Również w trakcie czynności zatrzymania, zatrzymany nie ma obowiązku składać jakichkolwiek oświadczeń w związku z jego zatrzymaniem. O tym prawie należy go pouczyć.
Art. 244 § 3 k.p.k.[3] stanowi, że protokół zatrzymania powinien zawierać ewentualne oświadczenia zatrzymanego oraz informację o przysługujących mu prawach. Do jednego z najważniejszych praw zatrzymanego zalicza się prawo do odmowy składania oświadczeń we własnej sprawie.
Zatrzymany ma prawo do niezwłocznego kontaktu z adwokatem i bezpośredniej z nim rozmowy (art. 245 § 1 k.p.k.)
Zatrzymany w procesie karnym ma prawo do niezwłocznego kontaktu z adwokatem i bezpośredniej z nim rozmowy.[4]
Z praktyki kancelarii wynika, że w większości przypadków kontakt z adwokatem sprowadza się do umożliwienia wskazania przez zatrzymanego numeru telefonu w telefonie komórkowym, pod którym będzie można powiadomić właściwego adwokata o sytuacji zatrzymanego. Częstokroć to funkcjonariusze Policji przekazują taką informację, a kontakt zatrzymanego realizowany jest dopiero w warunkach izolacji, np. w tzw. PDOZ właściwej jednostki Policji (Pomieszczeniu dla osób zatrzymanych), ale bezpośrednio przed czynnością przesłuchania zatrzymanego w charakterze podejrzanego.
Jak to zostało już podkreślone we wpisie „Prawa i obowiązku podejrzanego?” Sprawa karna jest polem, na którym ścierają się interesy oskarżyciela publicznego – Prokuratora – oraz podejrzanego i oskarżonego, przeciwko któremu prowadzone jest postępowanie karne. Prawo do obrony, to zestaw uprawnień, na które składa się m.in. i przede wszystkim porozumiewanie się z obrońcą podczas nieobecności innych osób lub korespondencyjnie (art. 73 k.p.k.[5])
W wyjątkowych jedynie sytuacjach Prokurator – nie Policjant czy przedstawiciel innych służb – może zastrzec w szczególnie uzasadnionych przypadkach, jeżeli wymaga tego dobro postępowania przygotowawczego, że będzie przy tym obecny sam lub osoba przez niego upoważniona. Prokurator z tych samych powodów może zastrzec kontrolę korespondencji z obrońcą, jednak zastrzeżenie to nie może trwać dłużej niż 14 dni od daty tymczasowego aresztowania.
Zatrzymany powinien żądać udziału w przesłuchaniu ustanowionego w sprawie obrońcy, a organy ścigania powinny w sposób rzeczywisty powiadomić o tym fakcie obrońcę oraz umożliwić mu przystąpienie do tej czynności (art. 301 k.p.k.[6])
Jeżeli zatrzymany nie zna wystarczająco języka polskiego – prawo do korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza (art. 72 § 1)
Zatrzymany niewładający w wystarczającym stopniu językiem polskim powinien zostać poinformowany o prawo do korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza.[7]
Tłumacza należy wezwać do czynności z udziałem zatrzymanego. Na jego wniosek lub jego obrońcy tłumacza należy wezwać również w celu porozumiewania się zatrzymanego z obrońcą w związku z czynnością, do udziału której zatrzymany (podejrzany) jest uprawniony.
Zatrzymany ma prawo do odpisu protokołu zatrzymania (art. 244 § 3 k.p.k.)
Zgodnie z art. 143 § 2 k.p.k.[8] w zw. z art. 244 § 3 k.p.k.