Ustalenie abonenta przypisanego do numeru telefonu należy do danych, które organy ścigania uzyskują od przedsiębiorcy telekomunikacyjnego. Procedura ta różni się od uzyskiwania treści rozmów i podlega odrębnym gwarancjom. Poniżej wyjaśniamy, na jakiej podstawie następuje takie ustalenie i jakiej kontroli podlega.
Dane abonenckie jako dane niestanowiące treści komunikatu
Informacja o tym, komu przypisany jest dany numer, nie jest treścią rozmowy ani korespondencji. Należy do kategorii danych niestanowiących treści komunikatu elektronicznego, obejmującej również dane o połączeniach, urządzeniu oraz lokalizacji.
Zgodnie z art. 20c ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji dane takie mogą być uzyskiwane w celu zapobiegania lub wykrywania przestępstw i przestępstw skarbowych albo w celu ratowania życia lub zdrowia ludzkiego bądź wsparcia działań poszukiwawczych lub ratowniczych. Zakres danych określają przepisy ustawy z dnia 12 lipca 2024 r. — Prawo komunikacji elektronicznej.
Tryb uzyskania danych
Udostępnienie następuje na pisemny wniosek uprawnionego organu Policji albo osoby przez niego upoważnionej, na ustne żądanie funkcjonariusza posiadającego pisemne upoważnienie, a także za pośrednictwem sieci telekomunikacyjnej (art. 20c ust. 2 ustawy o Policji).
W ostatnim z tych trybów udostępnianie może odbywać się bez udziału pracowników przedsiębiorcy telekomunikacyjnego. Warunkiem jest, aby wykorzystywane sieci zapewniały możliwość ustalenia osoby uzyskującej dane, ich rodzaju oraz czasu uzyskania, a także zabezpieczenie uniemożliwiające dostęp osobie nieuprawnionej.
Rejestry i kontrola sądowa
Uprawnione organy Policji prowadzą rejestry wystąpień o uzyskanie danych telekomunikacyjnych, pocztowych i internetowych. Rejestr obejmuje informacje identyfikujące jednostkę organizacyjną oraz funkcjonariusza uzyskującego dane, rodzaj danych, cel ich uzyskania oraz czas, w którym zostały uzyskane.
Kontrolę nad uzyskiwaniem tych danych sprawuje sąd okręgowy właściwy dla siedziby organu Policji, któremu dane udostępniono (art. 20ca ust. 1 ustawy o Policji). Organ przekazuje sądowi sprawozdania w okresach półrocznych, a sąd może zapoznać się z materiałami uzasadniającymi udostępnienie danych i informuje organ o wyniku kontroli w terminie 30 dni od jej zakończenia.
Charakter następczy kontroli
Kontrola nie poprzedza uzyskania danych, lecz następuje po nim. Uzyskanie danych abonenckich nie wymaga zatem uprzedniej zgody sądu, w odróżnieniu od kontroli operacyjnej.
Model ten wprowadzono w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 lipca 2014 r., w którym stwierdzono niezgodność z Konstytucją przepisu nieprzewidującego niezależnej kontroli udostępniania danych telekomunikacyjnych.
Ustalenie treści rozmowy
Uzyskanie treści rozmów, korespondencji oraz innych informacji przekazywanych za pomocą sieci telekomunikacyjnych następuje wyłącznie w ramach kontroli operacyjnej, uregulowanej w art. 19 ustawy o Policji.
Kontrolę operacyjną zarządza sąd okręgowy na pisemny wniosek uprawnionego organu Policji, złożony po uzyskaniu pisemnej zgody prokuratora, i wyłącznie w sprawach o przestępstwa objęte katalogiem ustawowym. Różnica w poziomie gwarancji między obiema instytucjami jest zatem zasadnicza.
Znaczenie danych abonenckich w postępowaniu
Ustalenie abonenta bywa czynnością wstępną, poprzedzającą dalsze działania — pozyskanie wykazu połączeń, danych o lokalizacji albo zarządzenie kontroli operacyjnej.
W sprawach dotyczących oszustw, gróźb czy przestępstw popełnianych przy użyciu środków komunikacji elektronicznej dane te stanowią często punkt wyjścia całego postępowania przygotowawczego.
