Telefon zabezpieczony w toku czynności podlega przepisom Kodeksu postępowania karnego o zatrzymaniu rzeczy i dowodach rzeczowych. Przepisy te przewidują zarówno terminy, po upływie których urządzenie powinno zostać zwrócone, jak i środki zaskarżenia. Poniżej wyjaśniamy, na czym one polegają.
Podstawa zatrzymania urządzenia
Rzeczy mogące stanowić dowód w sprawie lub podlegające zajęciu w postępowaniu karnym należy wydać na żądanie uprawnionego organu (art. 217 § 1 k.p.k.). W razie odmowy dobrowolnego wydania można przeprowadzić odebranie rzeczy.
Do telefonu stosuje się ponadto art. 236a k.p.k., zgodnie z którym przepisy o zatrzymaniu rzeczy i przeszukaniu stosuje się odpowiednio do dysponenta i użytkownika urządzenia zawierającego dane informatyczne, w zakresie danych przechowywanych w tym urządzeniu lub na nośniku znajdującym się w jego dyspozycji, w tym korespondencji przesyłanej pocztą elektroniczną.
Pokwitowanie i protokół
Zabierając przedmiot, funkcjonariusz wręcza pokwitowanie osobie, która rzecz wydała lub od której ją odebrano. Z czynności sporządza się protokół, w którym odnotowuje się spis i opis zajętych przedmiotów.
Pokwitowanie oraz protokół są podstawowymi dokumentami przy późniejszym ubieganiu się o zwrot urządzenia — wskazują, kiedy, przez kogo i w jakiej sprawie telefon został zatrzymany.
Kiedy telefon podlega zwrotowi?
Jeżeli zatrzymanie rzeczy lub przeszukanie nastąpiło bez uprzedniego polecenia sądu lub prokuratora, a w ciągu 7 dni od dnia czynności nie nastąpiło jej zatwierdzenie, zatrzymane rzeczy należy niezwłocznie zwrócić osobie uprawnionej (art. 230 § 1 k.p.k.).
Niezależnie od tego zatrzymane rzeczy zwraca się osobie uprawnionej niezwłocznie po stwierdzeniu ich zbędności dla postępowania karnego (art. 230 § 2 k.p.k.). Oddanie następuje za pokwitowaniem.
Wniosek o zatwierdzenie czynności
Osoba, która wydała rzecz na żądanie Policji działającej we własnym zakresie, ma prawo niezwłocznie złożyć wniosek o sporządzenie i doręczenie jej postanowienia sądu lub prokuratora o zatwierdzeniu zatrzymania (art. 217 § 4 k.p.k.). O prawie tym należy ją pouczyć, a wniosek zamieszcza się w protokole.
Złożenie takiego wniosku ma znaczenie praktyczne — uruchamia kontrolę zasadności czynności i pozwala uzyskać dokument, który następnie może zostać zaskarżony.
Zażalenie
Na postanowienie dotyczące zatrzymania rzeczy oraz w przedmiocie dowodów rzeczowych, a także na inne czynności, przysługuje zażalenie osobom, których prawa zostały naruszone (art. 236 § 1 k.p.k.). W postępowaniu przygotowawczym rozpoznaje je sąd rejonowy, w okręgu którego toczy się postępowanie.
Wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego postanowienia. W zażaleniu kwestionuje się najczęściej niezbędność dalszego przechowywania urządzenia dla postępowania, w szczególności po sporządzeniu kopii zawartych w nim danych.
Odblokowanie urządzenia
Podejrzany nie ma obowiązku dostarczania dowodów na swoją niekorzyść (art. 74 § 1 k.p.k.). Świadek może natomiast uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli jej udzielenie mogłoby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe (art. 183 § 1 k.p.k.).
Stanowisko zajęte w tej kwestii warto odnotować w protokole. Zabezpieczenie samego urządzenia jako nośnika danych następuje niezależnie od tego, czy zostanie ono odblokowane.
